Strona główna / Blog / Konstrukcje z drewna / Szkodniki drewna
Aktualizacja treści: · Opublikowano:
Szkodniki drewna — rodzaje owadów i jak rozpoznać ślady żerowania
Owady niszczące drewno budzą niepokój z dwóch różnych powodów. Jednym jest drewno już wbudowane — więźba, podłoga, stary mebel — w którym pojawiły się otwory i sypie się z nich pył. Drugim jest materiał dopiero kupowany: pytanie brzmi wtedy, co zrobić, żeby problem w ogóle nie powstał. Ten artykuł odpowiada na oba: opisuje, po czym poznać żerowanie i które owady je powodują, a potem tłumaczy, czym różni się drewno suszone komorowo i zabezpieczone przed technicznymi szkodnikami drewna od tarcicy prosto z tartaku.
Jak rozpoznać, że w drewnie żerują owady
Pierwszym widocznym objawem są otwory w powierzchni drewna i drobny pył wysypujący się spod nich. Ten pył to mączka drzewna — pozostałość po drążeniu korytarzy przez larwy. Zbiera się na podłodze, na parapecie albo na elemencie leżącym niżej, więc często zauważa się ją wcześniej niż same otwory.
Drugi objaw dotyczy struktury materiału. Drewno po długim żerowaniu robi się miękkie i watowate w dotyku, barwa blaknie, a element traci nośność, mimo że z zewnątrz wygląda całe. Przy zaawansowanym porażeniu na powierzchni widać wiele otworów blisko siebie i materiał sprawia wrażenie podziurawionego.
Nie każdy otwór w desce oznacza żerowanie w Twoim domu. Przy drewnie egzotycznym opisujemy to wprost w warunkach dostawy: w bangkirai zdarzają się drobne otworki o średnicy około 1 mm, które powstały w żywym drzewie jeszcze przed pozyskaniem surowca. Nie są wadą materiału i nie oznaczają, że w desce cokolwiek żyje.
Wniosek praktyczny jest taki: samo znalezienie otworu nie rozstrzyga niczego — rozstrzyga świeży pył. Jeśli po odkurzeniu powierzchni mączka pojawia się ponownie, żerowanie trwa.
Ocena gatunku i zakresu porażenia oraz sam zabieg należą do wyspecjalizowanej firmy. W konstrukcjach już wbudowanych stosuje się gazowanie, preparaty chemiczne, zabiegi mikrofalowe i metody beztlenowe — dobór zależy od gatunku owada i od tego, czy element da się zdemontować. My dostarczamy materiał i zabezpieczamy go w procesie; dezynsekcji nie wykonujemy.
Które owady atakują drewno wbudowane
Korniki, o które klienci pytają najczęściej, nie są sprawcami szkód w drewnie przetworzonym. Korniki żerują pod korą drzew rosnących i świeżo ściętych — w tarcicy okorowanej, wysuszonej i wbudowanej nie mają czego szukać. To rozróżnienie warto znać, bo słowo „kornik" bywa używane potocznie na każdego owada w drewnie.
Drewno wbudowane, suche, w konstrukcjach i meblach, atakują przede wszystkim dwa gatunki:
- spuszczel pospolity — związany z drewnem iglastym, także z elementami konstrukcyjnymi: więźbą, stropami, deskowaniem;
- kołatek domowy — spotykany w drewnie starszym, zarówno iglastym, jak i liściastym, chętnie w meblach i elementach wykończeniowych.
W drewnie liściastym pojawiają się inne gatunki — miazgowiec parkietowiec, kojarzony przede wszystkim z parkietami, oraz wyschlik grzebykorożny. W elementach zawilgoconych albo już porażonych grzybem żerują kolejne, między innymi kołatek uparty, tykotek pstry, zmorsznik czerwony i trzpiennik olbrzymi.
Wspólną cechą tej grupy jest to, że szkody powodują larwy, nie dorosłe owady. Larwa drąży korytarze wewnątrz materiału przez długi czas, a otwór na powierzchni powstaje dopiero wtedy, gdy dorosły owad wychodzi na zewnątrz. Dlatego widoczne objawy zwykle wyprzedza kilkuletnie żerowanie, którego nie było widać.
W dokumentacji budowlanej cała ta grupa występuje pod jedną nazwą: techniczne szkodniki drewna. Tak nazywają je karty preparatów ochronnych i tak zapisuje się je w specyfikacjach — piszemy o tym niżej.
Drewno suche, zawilgocone i zagrzybione
Wilgotność drewna jest najważniejszym czynnikiem decydującym o tym, co się w nim zadomowi. Materiał, który pracuje w warunkach suchych i pozostaje suchy, jest w znacznie lepszej sytuacji niż element cyklicznie zawilgacany. Drewno osłabione wilgocią albo porażone grzybem staje się dostępne dla gatunków, które w suchym materiale sobie nie radzą.
Norma PN-EN 335 porządkuje to przez klasy użytkowania — opisują one warunki, w jakich element pracuje. Klasa 1 to drewno pod zadaszeniem, nienarażone na nawilżanie. Klasa 2 dopuszcza czasowe zawilgocenie. Klasa 3 dotyczy drewna na zewnątrz, bez kontaktu z gruntem. Klasa 4 to stały kontakt z gruntem lub wodą — i o niej piszemy osobno, bo nie mamy materiału z takim dokumentem.
Praktyczny wniosek dla konstrukcji jest ten sam co przy grzybach: nie chodzi o to, żeby drewno nigdy nie zmokło, tylko żeby po zmoknięciu mogło wyschnąć. Detal, który zatrzymuje wodę — nieodwodniona podstawa słupka, styk z betonem, brak szczeliny wentylacyjnej — utrzymuje wilgoć w materiale przez tygodnie i to on tworzy warunki do porażenia.
Skąd owady biorą się w świeżym drewnie
Zagrożenie zaczyna się przy pozyskaniu surowca, nie na budowie. Drzewo ścięte i pozostawione w korze, kłoda leżąca na składzie oraz tarcica sezonowana na wolnym powietrzu przechodzą przez okres, w którym są dla owadów atrakcyjne. Drewno mokre, nieokorowane i zalegające dłużej jest w tej grupie najbardziej narażone.
Dlatego droga, jaką materiał przechodzi od tartaku do magazynu, ma znaczenie handlowe, a nie tylko techniczne. Tarcica sezonowana na powietrzu i sprzedawana bez dalszej obróbki to inna kategoria towaru niż drewno, które przeszło suszenie komorowe, sortowanie i struganie. Różnicę opisujemy w następnej sekcji.
Drugi mechanizm to wtórne porażenie już wbudowanego elementu. Dorosłe owady składają jaja w szczelinach i pęknięciach drewna, które ma odpowiednią wilgotność. Element trzymany stale w warunkach suchych jest w takiej sytuacji trudniejszym celem niż drewno cyklicznie zawilgacane.
Drewno suszone komorowo — czym różni się od tarcicy
Drewno konstrukcyjne, które sprzedajemy, jest suszone komorowo — w komorze, w kontrolowanych warunkach, a nie na wolnym powietrzu. Suszenie schodzi z wilgotnością do poziomu, który podajemy w ofercie: drewno KVH ma wilgotność 15% ±3%, a drewno konstrukcyjne C24 16–18%.
To ta sama liczba, która pojawia się w wymaganiach inwestorów. Specyfikacje więźby dachowej podają zwykle maksymalną wilgotność drewna w chwili wbudowania — i materiał suszony komorowo ten warunek spełnia bez dodatkowych zabiegów po stronie wykonawcy.
Suszenie to nie jedyna różnica. Drewno konstrukcyjne przechodzi kolejno przez suszenie komorowe, struganie z czterech stron, fazowanie krawędzi, kontrolę jakości i sortowanie wytrzymałościowe do klasy C24 oraz oznakowanie CE. Element strugany bez kory i bez łyka to materiał w zupełnie innym stanie niż tarcica prosto z traka.
Suche drewno jest też lżejsze i stabilniejsze wymiarowo, mniej podatne na odkształcenia w trakcie użytkowania. Dla konstrukcji oznacza to mniej pracy materiału po montażu — a więc mniej pęknięć i szczelin, w których zbiera się woda.
Drewno KVH jest suche i strugane, więc wewnątrz budynku, w warunkach suchych, stosuje się je bez dodatkowego zabezpieczenia — o ile projekt nie przewiduje inaczej. Na zewnątrz sytuacja jest inna i o zabezpieczeniu piszemy niżej.
Zabezpieczenie przed technicznymi szkodnikami drewna
Preparaty ochronne, których używamy, działają na dwa czynniki naraz: grzyby i owady. Tak brzmi opis, który wysyłamy klientom: środek zabezpiecza drewno przed grzybami powodującymi rozkład oraz zabarwienia (siniznę), a także przed technicznymi szkodnikami drewna, czyli owadami. Chroni drewno w I, II oraz III klasie użytkowania.
Preparat wnika w głąb drewna, a nie tylko pokrywa powierzchnię — reguluje przy tym wilgotność materiału i tworzy przyczepne podłoże, na które nakłada się powłokę wykończeniową. Wariant do zastosowań wewnętrznych zawiera związki boru.
Drugim rozwiązaniem jest drewno impregnowane ciśnieniowo, nasączane środkiem ochronnym pod ciśnieniem w zamkniętym zbiorniku. Preparat działa na bazie nieorganicznych związków miedzi i boru oraz składników organicznych, jest bezchromowy i zabezpiecza drewno przed grzybami rozkładającymi drewno oraz przed owadami niszczącymi drewno. Po utrwaleniu jest trudny do wymycia i odporny na wpływy atmosferyczne. Szczegóły opisujemy we wpisie o impregnacji ciśnieniowej drewna.
Warto wiedzieć, czego impregnacja nie załatwia. Preparat, którym impregnowane jest nasze drewno, jest nieaktywny wobec grzybów wywołujących siniznę i pleśnienie, a przed szarzeniem powierzchni od promieniowania UV nie chroni w ogóle. To zabezpieczenie przed rozkładem biologicznym i przed owadami, nie przed wyglądem powierzchni.
Nie ma preparatu, który zabezpiecza drewno raz na zawsze. Powłoki nakładane powierzchniowo zużywają się i wymagają odnawiania, a częstotliwość zależy od ekspozycji elementu. Dobór preparatu do konkretnej konstrukcji ustalamy przy wycenie.
Zapis w specyfikacji: „zabezpieczone przed owadami"
W zapytaniach od wykonawców i projektantów ten wymóg wraca w niemal identycznym brzmieniu: elementy więźby należy zabezpieczyć przed grzybami domowymi, grzybami pleśniowymi oraz owadami — technicznymi szkodnikami drewna. Do tego dochodzi zwykle klasa wytrzymałości, maksymalna wilgotność w chwili wbudowania i wymóg dokumentów.
Taki zapis rozkłada się na trzy osobne rzeczy, których nie warto ze sobą mylić:
- klasa wytrzymałości — sortowanie materiału, u nas C24 według normy PN-EN 338, potwierdzone oznakowaniem CE;
- zabezpieczenie biologiczne — preparat chroniący przed grzybami i technicznymi szkodnikami drewna, w klasach użytkowania od I do III;
- zabezpieczenie ogniochronne — to zupełnie inny zabieg i inny preparat, u nas usługa FIREBLOCK, opisana przy impregnacji ogniochronnej.
Dokumenty wydajemy tam, gdzie materiał jest certyfikowany. Dla drewna konstrukcyjnego C24 przekazujemy dokumentację, bo materiał przechodzi sortowanie wytrzymałościowe i ma oznakowanie CE. Dokumentów nie obiecujemy dla materiału, który sortowania wytrzymałościowego nie przechodzi.
Jeden zapis rozstrzygamy zawsze na etapie wyceny: preparat wskazany w projekcie. Zabezpieczamy drewno środkami, które mamy w procesie, i przekazujemy do nich dokumentację. Jeśli specyfikacja wskazuje inny preparat z nazwy, trzeba to ustalić przed zamówieniem — nie każdy środek wymieniony w dokumentacji jest środkiem, którym pracujemy.
Co mamy, a czego nie robimy
Jesteśmy hurtownią drewna z magazynem w Warszawie. Drewno konstrukcyjne KVH i C24, kantówki, łaty, deski i belki klejone kompletujemy z jednego magazynu i wysyłamy razem, jednym transportem. Materiał impregnowany ciśnieniowo mamy w asortymencie ogrodowym.
Czego u nas nie ma:
- dezynsekcji i zwalczania szkodników — gazowania, odymiania ani zabiegów mikrofalowych nie wykonujemy i firm w tej branży nie polecamy;
- drewna z dokumentem potwierdzającym klasę użytkowania 4 według PN-EN 335, czyli przeznaczonego do stałego kontaktu z gruntem lub wodą; rozwiązaniem stosowanym na budowie jest kotwa albo podstawa słupa, która ustawia drewno nad poziomem gruntu;
- impregnacji ciśnieniowej na zamówienie — nie mamy autoklawu; wykonujemy impregnację natryskową, maszynową albo ręczną, malowanie lazurami impregnującymi i gruntowanie impregnatem;
- impregnacji materiału powierzonego, czyli przywiezionego przez klienta.
Napisz, co ma powstać i jakie wymagania stawia projekt — dobierzemy wariant materiału i zabezpieczenia z naszej oferty, przeliczymy zapotrzebowanie na dostępne przekroje i długości i przygotujemy wycenę razem z transportem.
E-mail: info@dombal.com.pl · Telefon: +48 22 672 00 10
Magazyn: ul. Wał Miedzeszyński 584, 03-994 Warszawa
Pytania, które dostajemy o szkodniki drewna
Czy suszenie komorowe wystarczy, żeby drewno było bezpieczne?
Suszenie komorowe schodzi z wilgotnością do poziomu 15% ±3% przy drewnie KVH i 16–18% przy C24, a suchy materiał jest dla owadów trudniejszym celem niż drewno wilgotne. Nie jest to jednak zabezpieczenie chemiczne: jeśli projekt wymaga ochrony przed technicznymi szkodnikami drewna, potrzebny jest preparat, a nie sama niska wilgotność. Wewnątrz budynku, w warunkach suchych, drewno KVH stosuje się bez dodatkowego zabezpieczenia powierzchniowego — o ile projekt nie przewiduje inaczej.
Czy wykonujecie zwalczanie szkodników w istniejącej więźbie?
Nie. Jesteśmy hurtownią drewna — dostarczamy materiał i zabezpieczamy go w procesie, natomiast zabiegów w konstrukcjach już wbudowanych, takich jak gazowanie czy odymianie, nie wykonujemy. Nie wykonujemy również impregnacji materiału powierzonego, czyli przywiezionego przez klienta.
Skąd wiadomo, czy otwory w desce są świeże?
Rozstrzyga mączka drzewna. Jeśli po odkurzeniu powierzchni drobny pył wysypuje się ponownie, żerowanie trwa. Same otwory bez świeżego pyłu mogą być śladem starym albo — jak w drewnie egzotycznym typu bangkirai — otworkami o średnicy około 1 mm, które powstały w żywym drzewie przed pozyskaniem surowca i nie są wadą materiału.
Czy drewno konstrukcyjne można zamówić już zabezpieczone?
Tak. Zabezpieczenie przed grzybami i technicznymi szkodnikami drewna wykonujemy w procesie, natryskowo albo ręcznie, i przekazujemy do niego dokumentację. Zakres, preparat i termin ustalamy przy wycenie — warto podać przy zapytaniu, jakie wymagania stawia specyfikacja, bo od tego zależy wariant.
Czy słupek można zabetonować albo osadzić w gruncie?
Nie polecamy tego. Drewno w naszej ofercie nie ma dokumentu potwierdzającego klasę użytkowania 4 według PN-EN 335, przeznaczoną do elementów mających stały kontakt z gruntem lub wodą. Rozwiązaniem stosowanym na budowie jest kotwa albo podstawa słupa, która ustawia drewno nad poziomem gruntu — wtedy woda spływa, a element wysycha.
Czy korniki mogą zaatakować nową więźbę?
Korniki żerują pod korą drzew rosnących i świeżo ściętych, więc w drewnie okorowanym, wysuszonym i wbudowanym nie występują. W konstrukcjach szkody powodują inne gatunki — w drewnie iglastym przede wszystkim spuszczel pospolity i kołatek domowy. W potocznych rozmowach wszystkie te owady bywają nazywane kornikami, stąd nieporozumienie.
Dokąd dalej — drewno konstrukcyjne i zabezpieczone
Ten artykuł opisuje samo zagadnienie. Przekroje, długości, klasy i dostępność każdego asortymentu opisujemy na jego własnej stronie.
Drewno KVH
Lite drewno konstrukcyjne suszone komorowo, o wilgotności 15% ±3%.
Drewno C24
Drewno sortowane wytrzymałościowo, z oznakowaniem CE i dokumentami.
Kantówki impregnowane
Przekroje kwadratowe, także impregnowane ciśnieniowo — na zewnątrz.
Nie wiesz, który wariant odpowiada wymaganiom z Twojej specyfikacji? Napisz albo zadzwoń — dobierzemy materiał i zabezpieczenie, a wycenę przygotujemy razem z transportem.
E-mail: info@dombal.com.pl · Telefon: +48 22 672 00 10
Magazyn: ul. Wał Miedzeszyński 584, 03-994 Warszawa
Drewno konstrukcyjne z cenami detalicznymi i dostępnością online znajdziesz w naszym sklepie.
drewno24.pl — sklep Dombal Drewnokonstrukcyjne Zobacz w sklepie
Elewacje
Termodrewno
Chemia
Tarasy
Drewno klejone
Łączniki